Tổng quan

Cóc rừng (hay còn được biết đến phổ biến với tên Xoan mộc, Sầu đâu rừng) là một loài cây gỗ lớn rụng lá theo mùa, sinh trưởng nhanh. Có họ hàng gần với cây Neem (Sầu đâu), loài cây này sở hữu khả năng thích nghi cực tốt với các điều kiện vi khí hậu khắc nghiệt, vươn lên thành những tầng tán cao che chở cho hệ sinh thái bên dưới.

Phân bố

Loài phân bố rộng rãi ở các quốc gia Đông Nam Á như Malaysia, Indonesia, Thái Lan. Tại Việt Nam, Cóc rừng mọc nhiều ở các tỉnh phía Nam, Tây Nguyên và đặc biệt là trong các dải rừng thứ sinh, rừng nửa rụng lá tại dải đất duyên hải Nam Trung Bộ (như khu vực Ninh Thuận), nơi có mùa khô kéo dài đặc trưng.

Đặc điểm hình thái

• Thân cây: Là cây gỗ lớn, có thể cao từ 20 – 40m, đường kính thân có thể đạt hơn 1m. Vỏ cây màu xám nâu mờ, nứt dọc và bong tróc thành từng mảng lớn nham nhở, để lộ lớp vỏ trong màu hồng nhạt.
• Lá: Lá kép lông chim một lần lẻ, mọc tập trung ở đầu cành. Các lá chét có hình mũi mác, nhọn ở đầu, mép lá có khía răng cưa nhẹ. Hai nửa phiến lá chét thường không đối xứng nhau (lệch gốc).
• Hoa và Quả: Cụm hoa mọc thành chùy ở nách lá, hoa nhỏ màu trắng xanh, có mùi thơm dịu nhẹ. Quả hạch hình bầu dục, nạc, khi chín chuyển sang màu vàng, là nguồn thức ăn hấp dẫn đối với các loài chim và dơi rừng.

Công dụng và Giá trị

• Giá trị Gỗ: Cung cấp khối lượng gỗ lớn, chất lượng tốt. Gỗ Cóc rừng có vân đẹp, ít bị mối mọt (nhờ tinh dầu tự nhiên trong thân), rất được ưa chuộng trong xây dựng, đóng đồ mộc dân dụng và trang trí nội thất.
• Thuốc trừ sâu sinh học tự nhiên: Tương tự như cây Neem, lá và hạt của Cóc rừng chứa hợp chất Azadirachtin. Chiết xuất từ cây có khả năng xua đuổi và diệt trừ sâu bọ rất hiệu quả, an toàn cho môi trường.
• Giá trị Sinh thái & Y học: Với tốc độ sinh trưởng nhanh, rễ cắm sâu, cây được chọn làm loài tiên phong để phủ xanh đất trống đồi trọc. Trong dân gian, lá và vỏ cây còn được dùng để đắp chữa các bệnh ngoài da hoặc kháng viêm.